Literatuurzoeken

Hoofdstuk 1: Inleiding

Bij het doen van wetenschappelijk onderzoek, het samenstellen van een scriptie of het maken van een systematic review is het van belang te weten wat over een bepaald onderwerp al is bedacht en uitgeprobeerd, en in wetenschappelijke publicaties is vastgelegd. Belangrijke publicaties worden opgenomen in wetenschappelijke tijdschriften, nadat referees (ter zake kundigen) hebben geoordeeld dat de waarde van deze research papers voldoende groot is. Los op internet is ook veel informatie te vinden, maar de waarde van dergelijke 'vrije publicaties' is discutabel.

2. Wat is de effectiviteit van klinisch handelen?

De arts moet verantwoording kunnen afleggen van de diagnostische en therapeutische handelingen die hij verricht en van prognostische uitspraken die hij doet. Daarvoor kan hij de tijdschriftartikelen over specifieke onderwerpen verzamelen en beoordelen. Dat is veel werk en dat kost veel tijd. Er verschijnt steeds meer wetenschappelijke literatuur waarin gepubliceerde resultaten van dergelijk handelen (bijv. in clinical trials) uit vele tijdschriftartikelen wordt samengenomen en opnieuw statistisch geanalyseerd: meta-analyses. Als aan bepaalde criteria wordt voldaan zijn conclusies gebaseerd op grotere aantallen patiënten en daardoor veel sterker dan in de oorspronkelijke artikelen. Deze nieuwe literatuur staat bekend onder de naam Evidence Based Medicine (EBM).

Ook gegevens over de tijdschriften zelf en over boeken zijn opgenomen in databanken; d.w.z. de gegevens zijn op tijdschrift- en boekniveau ontsloten. Hiermee zijn de tijdschriften en boeken zelf vindbaar gemaakt. Zo'n databank wordt catalogus genoemd. Een voorbeeld hiervan is de elektronische catalogus van de Medische Bibliotheek (OPC).

Daarnaast zijn er ook inhoudelijke databanken; hierin is de informatie zelf opgenomen, dus niet de verwijzingen. Denk hierbij aan websites met elektronische fulltext-tijdschriften, EBM-databanken Clinical Evidence, Cochrane Library, UpToDate, de databank van het Human Genome Project.

Met literatuurzoeken wordt bedoeld: het verrichten van zoekacties in bibliografische databanken om relevante verwijzingen te vinden.

De praktische vaardigheden houden verband met de computer en de software die erop draait. Het gaat erom de mogelijkheden te leren kennen en ook hoe deze mogelijkheden optimaal toe te passen.

De theoretische achtergronden houden vooral verband met de mogelijkheden die databanken bieden, bijv. het systeem met standaard trefwoorden van Medline: de Medical Subject Headings.

Elke zoekactie is weer anders. Het is niet goed mogelijk uitsluitend alle relevante artikelen te vinden: niet alle relevante artikelen worden gevonden, terwijl er altijd een gedeelte 'uitschot' zijn. Afhankelijk van het onderwerp is er vaak niet aan te ontkomen vele tientallen of honderden records door te bladeren om de relevante artikelen te selecteren. Omdat de titel meestal voldoende informatie geeft om de relevantie te beoordelen, behoeft dit bladeren slechts enkele minuten in beslag te nemen.

=> Het is hierbij van groot belang dat je je vóór het literatuurzoeken al bewust bent van wat je precies wilt weten.
=> Begin daarom met het formuleren van een goede vraagstelling.
=> Eindig niet te snel met een tevreden gevoel over het resultaat, het kan vaak (nog) beter!

Ga verder naar Hoofdstuk 2: Plan van aanpak: Fasering van literatuuronderzoek